Wie is Marcel van Eck?
Marcel van Eck is onderzoeker aan Tilburg University en docent bij de Master Innovatie in Zorg en Welzijn aan de Hogeschool Utrecht. In zijn promotieonderzoek deed hij vier deelstudies naar integrale sociale zorg voor gezinnen met meervoudige en complexe problemen. Zijn werk beweegt zich continu tussen praktijk, onderzoek en leren.
Marcel is al langere tijd nauw betrokken als onderzoeker bij Buurtteam Amsterdam en Ouder- en Kindteams Amsterdam in de ontwikkeling van integraal werken in de praktijk.
Marcel leefde daarmee ook voor waar hij zelf over spreekt: het opzoeken van de plek der moeite. Juist daar waar het schuurt, waar samenwerking ingewikkeld wordt, bracht hij taal, duiding en rust. Voor veel professionals vormden deze momenten de aanleiding voor het juiste gesprek: over rollen, waarden, spanning en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Marcel, waarom dit onderzoek?
De aanleiding voor zijn onderzoek ligt in wat hij jarenlang in de praktijk zag. Gezinnen met veel problemen krijgen vaak veel hulp, maar die hulp is niet altijd helpend. Ze hebben te maken met meerdere professionals en organisaties die langs elkaar heen werken. Dat leidt tot versnippering, onduidelijkheid en frustratie. Marcel wilde begrijpen wat wél werkt, niet alleen vanuit de bril van professionals, maar juist ook vanuit gezinnen zelf. Zoals hij het zelf zegt:
“Gezinnen krijgen vaak veel hulp, maar niet per se goede hulp.”
Wat zie je in de praktijk het vaakst misgaan?
Wat volgens Marcel het meest misgaat, is dat er niet echt integraal wordt gewerkt. De hulp is er wel, maar voelt voor gezinnen als losse stukjes zonder samenhang. Professionals doen hun werk, maar niet altijd samen.
“Er wordt nu binnen de casuïstiek die ik gezien heb niet voldoende samengewerkt. Dus de zorg, de hulp is gefragmenteerd, dus er wordt niet integraal gewerkt.”
Waar komt die ruis in samenwerking vandaan?
Die fragmentatie ontstaat vaak door een verschil in focus tussen professionals. De één kijkt vooral naar hoe er wordt samengewerkt, de ander zit volledig op de inhoud van de casus. Als dat verschil niet expliciet wordt gemaakt, praten mensen langs elkaar heen. Gesprekken worden vaag en verwachtingen blijven onuitgesproken.
“Dan wordt het een onduidelijk gesprek. De één reflecteert op de samenwerking, de ander zit heel erg op casusniveau.”
Hoe belangrijk is evalueren daarin?
Evalueren is volgens Marcel cruciaal, maar gebeurt te weinig. Zowel reflectie op het proces als op de inhoud schiet erbij in. Tijdsdruk speelt een grote rol, maar ook de spanning rond het geven en ontvangen van feedback.
“Evalueren gebeurt te weinig, ook omdat mensen er soms tegenop zien om elkaar feedback te geven.”
Daardoor is er vaak nauwelijks ruimte om echt terug te kijken en te leren.
Zijn er ook voorbeelden waar het wél werkt?
Ja, die zijn er. Marcel noemt ze de pareltjes: duo’s die feedback normaal vinden, elkaar scherp houden en dat niet zien als extra werk, maar als basis van goede samenwerking. In die samenwerkingen groeit vertrouwen en ontstaat ruimte om samen te leren.
“Sommige duo’s zijn echt pareltjes. Ze geven elkaar open en eerlijke feedback.”
Wat is een simpele, haalbare stap voor teams?
Volgens Marcel hoeft het niet groot of ingewikkeld te zijn. Kleine acties maken vaak al verschil. Even bellen, kort afstemmen, laten weten dat je betrokken bent. Dat voorkomt misverstanden en versterkt de samenwerking.
“Soms is het genoeg dat je even belt of kort checkt hoe het gaat.”
Wat heb je in je eerste deelstudie onderzocht?
In zijn eerste deelstudie deed Marcel een internationale scoping review naar integrale sociale zorg voor gezinnen met meervoudige en complexe problemen. Hij keek wat helpt en wat belemmert, vanuit het perspectief van gezinnen en professionals. Het doel was niet om een nieuw model te maken, maar om patronen te herkennen in wat werkt.
En wat werkt volgens dat onderzoek?
Drie dingen springen eruit:
Wat zit integrale zorg vooral in de weg?
Tegelijkertijd zijn er duidelijke belemmeringen. Tijdgebrek, taken die niet aansluiten bij expertise en organisaties die moeite hebben met écht samen werken. Integrale samenwerking vraagt loslaten en vertrouwen, en dat is spannend, zeker in systemen die gewend zijn aan controle en afbakening.
Je noemt informele contacten als sleutel. Waarom?
Omdat samenwerking niet alleen in formele overleggen ontstaat. In informele momenten; een lunch, een wandeling, een persoonlijk gesprek – leren professionals elkaar kennen als mens. Dat vergroot vertrouwen en maakt samenwerken makkelijker als het ingewikkeld wordt.
“Je leert elkaar pas echt kennen als je buiten het formele kader praat, bijvoorbeeld tijdens een wandeling.”
In een andere studie kijk je expliciet naar gezinnen zelf. Wat zeggen zij?
Gezinnen geven aan dat ze behoefte hebben aan overzicht, regie en serieus genomen worden. Ze willen perspectief op de toekomst, grip op hun situatie en mee kunnen doen in beslissingen. Als de hulp te veel focust op het kind of de casus, voelen ouders zich buitengesloten.
“Soms gaat alle aandacht naar de kinderen of de casus, en voelen ouders zich niet gehoord, dat schaadt de relatie en het vertrouwen”.
Wat helpt ouders dan wél?
Wat helpt, is duidelijkheid en regie. Ouders moeten weten wie wat doet en waar ze terechtkunnen. En waar het kan, moeten ze zelf in de lead blijven. Samen beslissen versterkt zelfredzaamheid en vertrouwen. Het is belangrijk dat ouders weten wie wat doet, OKT en Buurtteam hebben hun eigen rol, het is belangrijk om te weten bij wie je terecht kan met welke vragen.
“Waar het kan, laat je ouders zoveel mogelijk in de lead.”
Deelstudie drie gaat over de integrale duo-aanpak in Amsterdam. Waarom is dat interessant?
In Amsterdam werkt Buurtteam Amsterdam en Ouder- en Kindteams Amsterdam vaak samen in duo’s. Dat gebeurt veel, maar er was weinig onderzoek naar wat die samenwerking effectief maakt. Marcel wilde begrijpen welke elementen daarin doorslaggevend zijn.
En wat blijkt?
Effectieve duo’s delen vertrouwen, rollen en waarden. Ze zijn benaderbaar, transparant en betrokken. Dat leidt tot proactief handelen en betere afstemming. Tegelijkertijd blijven gedeelde waarden vaak impliciet, terwijl juist reflectie daarop de samenwerking kan verdiepen.
Je spreekt ook over verbinding versus ontkoppeling. Wat bedoel je daarmee?
Soms is ontkoppeling functioneel. Maar meestal niet, ontkoppeling heeft vaak negatieve effecten, dat zie je in de hele natuur; specialisatie vraagt focus, maar je moet het gezinssysteem wel in beeld houden.
Specialisatie is nuttig en soms noodzakelijk. Maar als domeinen te ver los van elkaar raken, verdwijnt het overzicht en ervaren gezinnen fragmentatie. Verbinding moet daarom actief onderhouden worden.
“Het is cruciaal om de verbinding te behouden, zowel met gezinnen als met collega’s.”
Je spreekt ook vaak over de ‘plek der moeite’. Wat is dat?
De plek der moeite zijn situaties waarin samenwerking stroef verloopt. Waar waarden botsen, emoties oplopen en het niet vanzelf gaat. Veel organisaties proberen deze plekken te vermijden, maar volgens Marcel zit daar juist het leren.
“Een plek der moeite is een situatie waar het niet vanzelf gaat.”
En hoe doe je dat: werken met de plek der moeite?
Werken met zulke plekken vraagt om vertraging. Eerst erkennen dat het schuurt, zonder meteen te willen oplossen. Daarna uit de emotie stappen en teruggaan naar de gezamenlijke vraag: wat is hier nodig voor dit gezin? Door perspectieven open te bespreken, kan ontkoppeling worden hersteld.
“Emoties kunnen verlammen. Door ervaringen te delen, herstel je ontkoppeling.”
Drie stappen:
Wat vraagt dit van professionals?
Integrale samenwerking vraagt van professionals dat zij:
En van managers en organisaties?
Integrale samenwerking vraagt om leiderschap dat niet stuurt op controle, maar op verbinding en leren. Concreet vraagt dit van managers dat zij:
Hoe zie jij onderzoek en training hierin?
Onderzoek, coaching, gezamenlijke intervisie en training zijn volgens Marcel geen losse activiteiten, maar middelen om samenwerking en vakmanschap te versterken. Ze moeten direct verbonden zijn met de praktijk. Concreet vraagt dit om:
Tot slot: jouw missie?
Alles wat Marcel doet, komt samen in zijn persoonlijke missie: het versterken van integraal werken en professionals helpen floreren op plekken der moeite. Zodat uitdagingen leer- en ontwikkelkansen worden, en samenwerking steeds teruggaat naar waar het om draait: het gezin.
“Mijn missie is professionals te ondersteunen zodat uitdagingen in de samenwerking gezien worden als leer- en ontwikkelkansen.”
